Na antenie

DZIEŃ DOBRY PODLASIE

Najszybsze informacje, relacje, komentarze. Mówimy o sprawach, którymi żyje region, o ludziach którzy są nam bliscy o miejscach, które znamy, o wydarzeniach, którymi żyjemy - zaprasza Marcin Jabłkowski.
zobacz wszystkie

Radiowa Niedziela

Zapraszamy na Radiową Niedzielę

2012-08-31 13:47:57
W najbliższą niedzielę, 2 września w ramach Radiowej Niedzieli odwiedzimy parafie: św. Mikołaja Biskupa w Pruszynie, Matki Boskiej Częstochowskiej w Krzesku

Parafia św. Mikołaja Biskupa w Pruszynie

Pruszyn, parafia św. Mikołaja Biskupa. Pierwotny kościół wybudowany w 1430 r. przez Jana Pruszyńskiego i utworzona parafia. Kościół ten spalił się w 1711 r. i wybudowano nowy, fundacji Franciszka Olędzkiego, stolnika łukowskiego. Obecny kościół parafialny murowany, zbudowany w latach 1807-1812, konsekrowany w 1827 r. przez bpa Feliksa Lewińskiego. Styl barokowy z domieszką neoklasycyzmu. Miejscowości należące do parafii: Pruszyn, Biel, Błogoszcz, Grubale, Leśniczówka, Osiny, Pruszynek, Pruszyn Pieńki, Pustki, Stok Lacki, Wólka Leśna.

Utworzona w 1430 roku parafia w Pruszynie należy do najstarszych parafii na tereni diecezji siedleckiej. Przez ponad stulecie należeli do niej także mieszkańcy wsi Siedlce.
Pruszyn leży nad Liwcem, nieco nad północ od szosy łączącej Siedlce z Łosicami. Początki wsi giną gdzieś w mrokach średniowiecza. Na początku XV wieku biskup krakowski Wojciech Jastrzębiec przydzielił Pruszyn do utworzonej w 1418 roku parafii w Zbuczynie. O tym, kto założył osadę Pruszyn, dowiadujemy się z rozważań znanego naukowca z siedleckiej Akademii Podlaskiej, prof. Marka Plewczyńskiego. Według niego założycielem Pruszyna mógł być niejaki „Jacussio” zwany „Prusin”. Ówże Jakusz Pruszyn otrzymał w 1393 i 1394 roku znaczne sumy z królewskiej kasy. Być może było to wynagrodzenie za rycerską służbę.
Według przypuszczeń prof. Plewczyńskiego to właśnie Jakusz Pruszyn mógł założyć w połowie lat 90. XIV wieku wieś na prawie niemieckim, która od jego przydomka została nazwana Pruszynem. Jakusz pieczętował się prawdopodobnie herbem Rawicz, tak jak ród Pruszyńskich z Małopolski. Sam Jakusz także przybrał nazwisko Pruszynski, był to bowiem okres, kiedy przydomki rycerskie przekształcały się w nazwiska, które funkcjonują nierzadko do dzisiaj.
W 1430 roku powstała w Pruszynie parafia. W jej skład wchodziły wioski wydzielone z północno – wschodniej części parafii w Zbuczynie. Dokumentem fundacyjnym była umowa zawarta w sądzie ziemskim łukowskim pomiędzy synem Jakusza Janem Pruszyńskim, a plebanem zbuczyńskim Maciejem. W dokumencie fundacyjnym zapisano, że w Pruszynie była karczma i młyn, zaś w pobliżu wsi kopalnia rudy. W tym samym dokumencie pojawia się informacja, że na zachód i południe od Pruszyna rozciąga się las, w którym jest sadzawka rybna. Nazwa tego lasu brzmiała „Siedliska”. W języku staropolskim oznaczało to miejsce zabudowane, siedlisko. Znaczyło to, że w lesie tym żyli ludzie. Byli to więc pierwsi siedlczanie, bo wymienione w dokumencie z 1430 roku Siedliska to z dużym prawdopodobieństwem miejsce, na którym znajdują się obecne Siedlce.
Z Pruszynem wiążą się też dzieje najstarszej siedleckiej parafii. Właściciel ówczesnej wsi Siedlce Stanisław Siedlecki zaczął się o nią starć w 1530 roku. Jednym z najważniejszych (przynajmniej oficjalnie) powodów tych starań była odległość Siedlec od Pruszyna. Powodowała ona dla mieszkańców Siedlec poważne kłopoty w dotarciu do kościoła. Największe zaś problemy, w świetle listów do biskupa, mieli wierni wiosną, gdy szeroko rozlewała się rzeczka dzieląca Pruszyn od Siedlec, uniemożliwiając w czasie wielkanocnym dotarcie do kościoła.
Jak było naprawdę, trudno dociec. Miał swoje argumenty właściciel Siedlec, mieli też swoje właściciele Pruszyna Pruszyńscy i tutejszy proboszcz Stanisław Brzozowski, którzy przeciwstawiali się tworzeniu nowej parafii. Ostatecznie jednak Siedlecki postawił na swoim i parafia w Siedlcach powstała. Nie spowodowało to jednak – wbrew obawom – upadku parafii w Pruszynie. Funkcjonuje ona do dzisiaj, choć oczywiście nie ma już śladu po dawnym kościele z XV wieku. Zapomniano też o sporach pomiędzy Pruszynem a Siedlcami, towarzyszącym tworzeniu parafii i podziałom uposażeń.
Choć pruszyńska parafia jest starsza od siedleckiej, to obecny kościół jest od tego w Siedlcach młodszy. Czwartą z kolei świątynię w Pruszynie zbudowano w latach 1807 – 1812 według projektu znanego architekta Jakuba Kubickiego. Kościół ufundował podstoli lubelski Adam Suffczyński wraz z siostrą, kasztelanową mścisławską Heleną Chrapowicką. Ta ostatnia była ciotką Stanisława Rostworowskiego – jednego z najwybitniejszych polskich oficerów w burzliwych czasach wojen napoleońskich. Po tych wojnach Rostworowski osiadł w Pruszynie, który otrzymał jako spadek od ciotki. W Pruszynie też został pochowany. Potomkami Stanisława Byli tak zasłużeni dla polskiej kultury i nauki ludzie, jak dramaturg Karol Hubert, poeta Jan, muzeolog Marek i historyk Emanuel Rostworowscy.
Grzegorz Welik 





Parafia Matki Boskiej Częstochowskiej w Krzesku


Krzesk, parafia Matki Boskiej Częstochowskiej. Kościół murowany, wybud. w latach 1910 – 1914. Parafia erygowana w 1919 r. Miejscowości należące do parafii: Krzesk Majątek, Krzesk Królowa Niwa, Krzesk Stary, Błażeje, Grochówka, Kosny, Kośmidry, Łuby, Maciejowice, Sobicze, Tęczki, Wąsy, Wesółka, Zawady

Kościół w Krzesku liczy już ponad sto lat, zaczęto go bowiem budować w 1910 r. Nieco młodsza jest parafia pw. Matki Boskiej Częstochowskiej. Jednak historia ludzkiego osadnictwa w Krzesku liczona jest w setkach lat i historii tej warto poświęcić parę słów.
Na przełomie XX i XXI w. Krzesk stał się sławny na całą Polskę, bowiem kręcono tutaj w 1999 r. film „Wrota Europy”, jeden z pierwszych obrazów poświęconych wojnie polsko-bolszewickiej 1920 r. Dzięki filmowi wszyscy mogli obejrzeć dwór w Krzesku, którym władał przedstawiciel rodziny Ścibor – Marchockich, dawnych właścicieli majątku. Dzieje tej rodziny również mogłyby stanowić scenariusz ciekawego filmu, szczególnie jeśli chodzi o wojenne i powojenne losy.
Wybudowany na początku XIX wieku dwór w Krzesku jest jednym z najciekawszych zabytków powiatu siedleckiego. Znajduje się też w Krzesku zabytek wielokrotnie starszy, choć nie tak cieszący oko jak dwór wraz z otoczeniem. Zabytek ten to resztki wczesnośredniowiecznego zespołu osadniczego z Krzeska – Królowej Niwy. Jak dowodzą badania archeologów, ludzie żyli w Krzesku i okolicach na długo przedtem, zanim nazwa miejscowości pojawiła się w źródłach pisanych. A pojawiła się na przełomie XV i XVI wieku. Wtedy to w dokumentach pojawia się miejscowość pisana jako „Vola Krzeszka dicta Krolyova Nyva”, „Krolova Nyva” oraz „Crzesko Crolowa Nyva”.
Badania archeologiczne prowadzono w Krzesku przez całe dziesięciolecia w latach 1925 – 1986. Naukowcy ustalili, że ludzie żyli tu w dużym skupisku od VI do XIII wieku. Najdawniejszymi śladami, pochodzącymi sprzed półtora tysiąca lat są groby i kurhany będące miejscem pochówku naszych praprzodków. Tak zwane płaskie groby ciałopalne należą do wyjątków w dorzeczu Liwca, Bugu i Krzny, ale znajdowane były na Mazowszu. Natomiast wyjątkiem jest kurhan, gdzie złożono nie tylko skremowane ciała, ale również naczynia oraz przedmioty z żelaza i krzemienia.
Odnaleziono również w Krzesku ślady po żywych ludziach. W VIII wieku mieszkali oni w otwartej osadzie, zaś z połowy IX wieku pochodzą ślady grodziska. Wzniesiono wtedy w Krzesku duży gród. Dostępu do niego broniły dwa wały ziemne zwieńczone drewnianymi konstrukcjami i dwie fosy. Wały krzeskiego grodu wykonane były w sposób niespotykany na ziemiach południowej i środkowej Polski. Podobnie, choć nie tak samo budowano wały z ziemi i drewna na dalekim Pomorzu Zachodnim i w dorzeczu Łaby.
Jak dowodzą badania, gród w Krzesku nie służył do mieszkania, a raczej do schronienia. Świadczy o tym obszerny niezabudowany majdan wewnątrz wałów. Okoliczni mieszkańcy mogli szukać schronienia za wałami dla siebie i swego dobytku, gdy pojawiło się jakieś zagrożenie. Mogło też jednak być inaczej. Do grodu mogli przybywać mieszkańcy pobliskich osad aby spełniać obrzędy kultowe. Pewne jest tylko to, że w pobliżu IX-wiecznego grodu w Krzesku istniały trzy osady ludzkie.
Ludzie zaczęli mieszkać wewnątrz krzeskiego grodu zapewne w X wieku. Z tego okresu pochodzą wykopaliska poświadczające istnienie prymitywnych półziemiankowych budynków z glinianą podłogą i kamiennymi paleniskami. Wewnątrz wałów budynków takich było niewiele, znacznie więcej znajdowało w coraz liczniejszych osadach wokół grodu.
Przełom X i XI wieku przyniósł rozbudowę budynków wewnątrz grodu. Powstawały tu zarówno prymitywne domostwa, których dachy opierały się bezpośrednio na ziemi, jak i zabudowania gospodarcze. Wykopany przez archeologów materiał dowodzi, że gród nie posiadał cech obronnych, lecz służył raczej pokojowej egzystencji mieszkańców ówczesnego Krzeska i okolic. Mieszkańcy ci trudnili się głównie hodowlą krów i prawdopodobnie przede wszystkim ich zwierzęta znajdowały w grodzie schronienie. Tereny Krzeska i okolic rozwijały się bowiem wtedy w pokojowych warunkach i zapewne nie było potrzeby umacniania wałów i budowania palisad dla ochrony przed ludźmi. Natomiast wilki były wtedy poważnym zagrożeniem.
Szczyt rozwoju grodu w Krzesku nastąpił w XIII wieku. Z tego okresu pochodzą najważniejsze zabytki: żelazne noże, fragmenty sierpa, podkowy, szpila z kółkiem, żelazne kółka, sprzączka, fragmenty żaren oraz oczywiście ceramika, bo garnki jakoś najlepiej przetrwały próbę czasu.
Gród w Krzesku funkcjonował z przerwani do XIII wieku. Wtedy ludzie opuścili Krzesk. Na ich decyzję nie wpłynął raczej żaden najazd czy atak, brak bowiem śladów archeologicznych takich gwałtownych wydarzeń. Ludzie wyprowadzili się z Krzeska w warunkach pokojowych. Być może zmieniły się warunki klimatyczne albo stosunki wodne. Być może o końcu grodu przesądziły zmiany gospodarcze i ustrojowe, gdy prymitywne grody zastępowały nowoczesne na owe czasy miasta, których początków szukać można właśnie w XIII wieku i to wcale nie tak daleko, bo np. w Drohiczynie lub Łukowie.
Grzegorz Welik

[jk]

OHP CAMP - Wojewódzki Turniej Piłki Nożnej

22 maja na stadionie miejskim w Siedlcach zostanie rozegrany turniej drużyn OHP w piłce nożnej więcej

Konferencje Kół Naukowych UPH

17 maja i 20 maja Koła Naukowe na Wydziale Nauk Ścisłych UPH organizują dwie interesujące konferencje więcej
zobacz wszystkie